Śledź nas na Facebooku

Równowaga kwasowo-zasadowa

Równowaga kwasowo-zasadowa

Równowaga kwasowo-zasadowa

Termin „równowaga kwasowo-zasadowa” najczęściej kojarzy nam się z lekcją chemii w szkole. Tymczasem dotyczy każdego z nas, albowiem nasze organizmy to małe fabryki chemiczne.  

Równowaga kwasowo-zasadowa to stan, w którym zostaje zachowany swoisty stosunek kationów (jonów z ładunkiem dodatnim) i anionów (jonów z ładunkiem ujemnym) w płynach ustrojowych. Warunkuje to odpowiednie pH komórek ustroju i prawidłowy przebieg procesów życiowych.  

Najzdrowsza równowaga

Stan równowagi kwasowo-zasadowej jest zachowany, gdy pH krwi wynosi 7,35-7,40. Wyższa wartość pH oznacza przewagę składników zasadowych, niższa – składników kwasowych. Prawidłowy stan równowagi kwasowo-zasadowej cechuje się niewielkim odchyleniem w kierunku nadmiaru jonów zasadowych. Równowaga kwasowo-zasadowa może zostać zachwiana. Niebezpieczne dla organizmu jest przesunięcie pH krwi do wartości niższych niż 6,8 oraz wyższych niż 7,8. W skrajnych przypadkach białka ulegają denaturacji, przestają działać enzymy komórkowe, ustaje wymiana gazów oddechowych.

Kwasica

Przesunięcie pH poniżej wartości 7,35 świadczy o zaburzeniu równowagi kwasowo-zasadowej i przesunięciu odczynu w kierunku kwaśnym – mówimy wówczas o kwasicy (acydozie) metabolicznej. Powstaje ona na skutek spadku stężenia jonów zasadowych lub wzrostu stężenia jonów kwaśnych. Im niższa wartość pH tym bardziej kwaśny odczyn krwi. Większość najczęściej spożywanych pokarmów ma odczyn kwaśny, dlatego zakwaszenie staje się coraz częstszym problemem. Dla organizmu jest ono pewnego rodzaju stresem, któremu w miarę swoich możliwości i wydolności, próbuje przeciwdziałać. Zwiększa wydalanie przez płuca dwutlenku węgla, wytwarza większe ilości amoniaku. Jeżeli mechanizmy obronne zawodzą, a stan zakwaszenia pogłębia się, jakość życia spada.

Przewlekła forma tego zaburzenia przejawia się:

  • bólami głowy,
  • sennością,
  • obniżonym nastrojem,
  • zaburzeniami rytmu serca
  • i uczuciem ciągłego zmęczenia.

Długotrwała kwasica sprzyja powstawaniu nadciśnienia, cukrzycy oraz kamicy nerkowej.

Zasadowica

Z zasadowicą (alkalozą) mamy natomiast do czynienia w sytuacji gdy wartości pH ulegną przesunięciu powyżej 7,40, a odczyn krwi staje się wyraźnie zasadowy. Powstaje ona na skutek wzrostu stężenia jonów zasadowych lub spadku jonów kwaśnych. Organizm, aby przeciwdziałać zasadowicy  wydala z moczem więcej związków zasadotwórczych, jednocześnie zatrzymuje dwutlenek węgla. Przyczyną alkalozy może być m.in.: niewłaściwa dieta, nadmierna utrata jonów wodorowych, hipokaliemia. Zasadowica może powstać też w wyniku wymiotów, biegunek, odsysania soku żołądkowego, bardzo nasilonej diurezy, czy stosowania leków alkalizujących. Objawami alkalozy mogą być nadmierne pocenie się, napady senności, astma, hipotermia, bóle mięśni.

Ważna dieta

O odpowiednio zbilansowanej diecie istotne jest nie tylko samo dostarczenie niezbędnych składników odżywczych, lecz także ich wzajemne proporcje. Aby równowaga kwasowo- zasadowa nie uległa zachwianiu ważne jest równoważenie w diecie pokarmów kwasotwórczych i alkalizujących. O tym, jaki charakter mają produkty spożywcze zależy od zawartości w nich pierwiastków. Najważniejsze pierwiastki kwasotwórcze to: siarka, fosfor i chlor, zaś pierwiastki zasadotwórcze to: wapń, potas i magnez. W pierwszym skojarzeniu wydaje się nam, że te produkty spożywcze kwasotwórcze powinny mieć smak kwaśny. Nic bardziej mylnego. Kwasotwórczo działa mięso i jego przetwory, drób, jaja (zwłaszcza żółtka), sery podpuszczkowe. Także produkty zbożowe (zwłaszcza oczyszczone), a przede wszystkim cukier i słodycze. Z drugiej strony produkty alkalizująco to właśnie kwaskowate warzywa, owoce, mleko i jego przetwory oraz niektóre orzechy. Jednym z najbardziej alkalizujących owoców są… cytryny. Za ich kwaśny smak odpowiadają kwasy organiczne, które nie wpływają na gospodarkę kwasowo-zasadową, a za to zawarte w nich pierwiastki mają wyjątkowo zasadowy charakter. Do neutralnych produktów spożywczych należą: masło, margaryna, oleje roślinne, mleko krowie świeże, serwatka, śmietana.

Siła kwasotwórcza

Jeśli przyjrzymy się naszej diecie, to zauważymy, że większość produktów spożywczych będących podstawą naszej diety, posiada zdecydowany nadmiar składników zakwaszających. Ponadto stwierdzono, że potencjalna zdolność produktów zasadotwórczych do alkalizowania jest mniejsza, niż produktów kwasotwórczych do zakwaszania. Toteż, aby zachować równowagę kwasowo-zasadową w diecie, należy spożywać więcej produktów o cechach zasadotwórczych.
Niestety wciąż jemy zbyt mało warzyw i owoców. Dlatego z problemem zakwaszenia organizmu boryka się coraz więcej Polaków. W przypadku osób, które nie są w stanie samodzielnie poradzić sobie z problemem zakwaszenia można rozważyć terapię odkwaszającą, która zdecydowanie szybciej przyniesie poprawę samopoczucia i zdrowia. Przed podjęciem kuracji warto skonsultować się z dietetykiem lub lekarzem prowadzącym.

Produkty spożywcze

Produkty zakwaszające Produkty alkalizujące
Produkty zbożowe: kasza jęczmienna, płatki owsiane, biały ryż, oczyszczone makarony i pszenne puchate pieczywoWarzywa: sałata zielona, marchew, buraki, ziemniaki, seler, pomidory, kalafior, kapusta, rzodkiewka, cebula
Mięso: wieprzowina, wołowina, drób, podroby, rybySuche nasiona roślin strączkowych: fasola biała, soja, soczewica, bób, groch, cieciorka
Jaja i żółtka jajMleko i jego przetwory
Sery podpuszczkowe dojrzewająceOrzechy włoskie, migdały
Cukier, ciasta, słodycze, lodyOwoce świeże i suszone: czarna porzeczka, cytryny, pomarańcze, brzoskwinie, truskawki, śliwki, jabłka, kiwi, winogrona, ananas, gruszki
Kawa, herbata, gazowane słodkie napoje, dosładzane soki owocoweSoki warzywne i owocowe

Jak prawidłowo łączyć produkty spożywcze:

Śniadanie:

Bułka razowa + ser biały + pomidor + kawa z mlekiem
Chleb pełnoziarnisty + polędwica + pomidor + kakao z mlekiem
Płatki owsiane + mleko + banan + orzechy

Obiad:

Ziemniaki + wołowina + buraczki + mięta
Kasza jęczmienna + cielęcina + marchew + pomidor + kompot
Makaron pełnoziarnisty + wieprzowina + cebula + sos pomidorowy + surówka z kapusty + oliwa z oliwek

Podwieczorek:

Ryż naturalny + jabłko + gruszka + cynamon + jogurt naturalny
Sałatka owocowa: agrest + wiśnie + czereśnie + maliny + porzeczki + jogurt grecki
Fasolka szparagowa + mieszanka sałat + awokado + czerwona fasola + oliwa z oliwek + pełnoziarniste grzanki

Kolacja:

Bułka grahamka + jajo + ser feta + sałata + pomidor + olej lniany
Duszony dorsz + marchew + pietruszka + przyprawy + kasza bulgur
Naleśnik z mąki orkiszowej + dowolne owoce sezonowe + twarożek

Połączenia, których warto unikać:

Śniadanie:

Bułka pszenna + masło + dżem + czarna kawa  
Chleb pszenny + ser żółty + keczup + herbata
Bułka kajzerka + parówka + keczup + czarna kawa

Obiad:

Ziemniaki + wątróbka wieprzowa smażona z cebulą
Ryż + kotlet schabowy + kapusta zasmażana + piwo
Makaron pszenny + mielone mięso smażone + ser żółty

Podwieczorek:

Frytki + keczup + oranżada
Chipsy + orzeszki słone + piwo
Tort + czekolada + lody + kawa

Kolacja:

Bułka pszenna + pieczarki smażone + cebula smażona + ser żółty + keczup
Chleb pszenny + jajo na twardo + majonez
Tost pszenny + mielonka wieprzowa + piwo

Dr inż. Aleksandra Czarnewicz-Kamińska

Dr inż. Aleksandra Czarnewicz-Kamińska
Niezależny Ekspert Żywieniowy

Dietetyk, specjalista ds. żywienia człowieka, trener żywieniowy. Absolwentka Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w Warszawie. Dziennikarz i współpracownik wielu czasopism związanych z żywieniem i zdrowiem, ekspert żywieniowy, konsultant merytoryczny tekstów, gość programów telewizyjnych i radiowych, dyplomowany pedagog, członek Polskiego Towarzystwa Dietetyki.